به گزارش خبرگزاری مهر، نشست تخصصی «بررسی رفتار رأی دهی ایرانیان؛ سناریوهای کنش سیاسی شهروندان در انتخابات آتی»، شنبه ۲۶ بهمن ماه با حضور رسول بابایی کارشناس کمپین‌های انتخاباتی و مشاور برند سیاسی، مترجم کتاب بازی بازاریابی سیاسی، احد رضایان پست دکتری آینده پژوهی و استاد مدعو دانشگاه تهران و شراره عبدالحسین‌زاده دانش‌آموخته دکتری جامعه‌شناسی سیاسی و پژوهشگر حوزه انتخابات و دبیر نشست در پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات برگزار شد.
در ابتدای این برنامه شراره عبدالحسین‌زاده با مغفول‌دانستن موضوع بررسی رفتار انتخاباتی در ایران گفت: موضوع بررسی رفتار انتخاباتی به طور عام و رفتار رأی‌دهندگان به طور خاص در ایران، یک موضوع مغفول در جامعه‌شناسی سیاسی است و بررسی‌های انجام‌شده بیشتر در حوزه جمعیت‌شناختی است ازجمله بررسی سن، تحصیلات، رویکرد دینی و قومیتی و … اما از منظر جامعه‌شناسی سیاسی کمتر به آن پرداخته شده است. بیشترین کشورهایی هم که بعد از جنگ جهانی دوم به بررسی رفتار رأی‌دهی پرداختند، مثل آمریکا، انگلستان و فرانسه، کشورهایی بوده‌اند که سازوکارهای رقابتی حزبی در آن‌ها تثبیت شده بود. نظریاتی اعم از نظریات مکتب میشیگان، مکتب کلمبیا، نظریات شکاف اجتماعی، رویکرد روان‌شناسی جمعیت‌شناختی تا رویکردهای منازعه و اصول سود و فایده را به آن پرداخته تا اینکه الآن نیز وارد بحث‌های بازاریابی سیاسی و کمپین و تبلیغات شده‌اند اما در ایران کمتر به این موارد پرداخته شده است. آنچه که باید در رفتار انتخاباتی بررسی شود، اهمیت انتخابات به عنوان یک تجلی مشروعیت‌زا و با رفتار منفعلانه، مشروعیت‌زدا است. آنچه که در پژوهش‌ها در مورد رفتار رأی‌دهی ایرانیان صحبت شده، این است که نمی‌توان الگوی واحدی برای رفتار انتخاباتی و رفتار رأی‌دهی مخصوصاً برای ایران که یک جامعه چند تکه و قومیتی و تکثرگراست، پیدا کرد. به این دلیل که رفتار انتخاباتی، یک کنش زمان‌پرورده، مکان‌پرورده و زمینه پرورده است. از این‌رو اهمیت دارد که این مسأله بخواهد در پژوهش‌های جامعه‌شناسی سیاسی مورد بررسی قرار گیرد. حال سوال این است که بر چه اساسی بازاریابی سیاسی می‌تواند رفتار رأی‌دهی را مورد مطالعه قرار دهد؟
رسول بابایی در پاسخ به این سوال گفت: مقوله انتخابات در ایران از جهات مختلف مورد توجه است. مشارکت یا تحریم، نوع مشارکت، بحث‌های مربوط به نظارت و … از این جمله‌اند اما از منظر علمی موضوعاتی در تحلیل رفتار رأی‌دهی ایرانیان مطرح می‌شود. از تحلیل‌گران مختلف شنیدیم که رفتار رأی‌دهی ایرانیان قابل پیش‌بینی نیست یا مبتنی بر اصول منطقی و عقلانی نیست. جامعه‌شناسانی که این بحث‌ها را مطرح کرده‌اند، سویه انتقادی نسبت به کنش انتخاباتی و سیاسی مردم دارند. اینکه مردم ایران بیشتر دچار هیجانات و احساسات هستند، هیجاناتی که زودگذر هستند و می‌تواند نتیجه انتخابات را تغییر دهد و از این منظر مطرح می‌کنند که گویا جامعه دچار عارضه و نقصی در این حوزه است. درحالی‌که باید گفت این نوع تحلیل جامعه‌شناسان و یا تحلیل‌گران در حوزه سیاسی رسانه‌ای، ناشی از بی‌اطلاعی از مباحثی‌ست که در حوزه کمپین و انتخابات در کل دنیا وجود دارد. یک نگاه سطحی و نیندیشیده به موضوع انتخابات، رأی‌دهی و تصمیم‌گیری.
در جامعه‌شناسی سیاسی برای تحلیل رأی‌دهی سیاسی مکتب‌های مختلفی وجود دارد اما این رویکردها بیشتر توصیفی هستند یعنی بعد از اینکه رأی‌دهی اتفاق افتاد، ویژگی‌های مختلف آن را برمی‌شمارند. همچنین این رویکردها نگاه ساختارگرا دارند و ساختارهای مختلف اعم از ساختارهای خانواده، جغرافیایی، دینی و … را بررسی می‌کنند به گونه‌ای که اراده فرد در این رویکردها برجسته نیست. اما رویکردهای جامعه‌شناسی رویکرد انتخاب عقلانی است که برگرفته از رویکردهای اقتصادی به مقوله انتخابات است. در این رویکرد به فرد و اراده و نگاه او به رأیی که می‌دهد، توجه می‌شود که این امر، تحول جدیدی‌ست و متفاوت از رویکردهای جامعه‌شناسی این بحث را مورد تحلیل قرار می‌دهد. مطابق این رویکرد فرد می‌تواند هزینه فایده کند و به تبع آن نظر خود را تغییر دهد بدون اینکه گرفتار ساختارهای حزب، خانواده و… شود. رویکرد بازاریابی سیاسی مکمل و برگرفته از این رویکرد عقلانی‌ست و ادامه‌دهنده آن است. تفاوتی که دارد این است که این رویکرد، علاوه بر اینکه توصیفی است، تجویزی نیز می‌باشد. یعنی می‌توان قبل از انتخابات برای حضور در رقابت آن، در طراحی کمپین‌ها از این رویکردها و تئوری‌ها استفاده کرد. همچنین مدل‌ها و تئوری‌هایی در این حوزه طراحی شده که من به مدل ساده‌شده آن اشاره می‌کنم. این مدل در واقع هم رویکردهای دیگر را در درون خود دارد و هم می‌توان در طراحی کمپین از آن استفاده کرد.
کارشناس کمپین‌های انتخاباتی با بیان اینکه رویکرد بازاریابی سیاسی ٥ عنصر و محور اصلی دارد، در توضیح بیشتر این محورها اظهار کرد: این رویکرد ٥ عنصر و محور اصلی دارد که مسائل محوری، برند کاندیدا، نگرش‌های شناختی، تصویرها و گروه‌بندی‌های اجتماعی و عنصر کمپین جز آن هستند. در هر دوره مسائلی به عنوان مسائل انتخاباتی و محوری مطرح می‌شوند و رأی‌دهنده در مرکز این مسائل در سطوح مختلفی با آن‌ها مواجه می‌شود که باید بداند اولویت‌های این مسائل چه مواردی هستند. لذا برای انتخاب‌هایش از الگوی ۳+۱ استفاده می‌کند. به این معنا که یکی از مسائل، محوری و مابقی به ترتیب اولویت در مراتب بعدی قرار می‌گیرند. محور دوم این تئوری برند کاندیدا است. در انتخابات با کاندیدایی مواجه هستیم که برند هستند که در اینجا برند کاندیدا با برند حزب تلاقی پیدا می‌کند و اهمیت دارد. رویکرد بازاریابی سیاسی سعی می‌کند براساس قوانین و فرمول‌هایی که در بازاریابی وجود دارد، این برندها را در انتخابات طراحی و شکل دهد. عنصر سومی که در انتخابات مهم است، عنصر نگرش‌های شناختی است. نگرش‌هایی که در جامعه در حوزه اقتصاد، سیاست، اقشار و … وجود دارد در این تئوری مگنجانند و یک فرمول‌ها و قواعدی دارد برای رسیدن به این نگرش‌ها؛ نگرش‌هایی که در هر انتخاباتی کار می‌کنند. برای مثال نوع نگاهی که یک جامعه نسبت به انتخابات و مشارکت دارد، بررسی و تحلیل می‌شود. تصویرها و گروه‌بندی‌های اجتماعی عنصر بعدی است که همان رویکردهای جامعه‌شناسی سیاسی در رأی‌دهی را پوشش می‌دهد. اما عنصر محوری مسأله، عنصر کمپین است. رخدادهای کمپین توضیح می‌دهد که در واقع چه اتفاقاتی در انتخابات می‌افتد. اینکه یک کاندیدا یا حزبی چگونه می‌تواند پیام خوبی را طراحی کند و این پیام را به شکل درست به جامعه هدف خود برساند. چگونه در رقابت‌های بین کاندیداها یا احزاب، استراتژی‌های رقابتی طراحی می‌شوند. به همین دلیل است که فرمول‌ها یا رویکردهای دیگر جامعه‌شناسی نمی‌توانند به طورمثال رأی‌آوری ترامپ در آمریکا را پیش‌بینی یا طراحی کنند. تنها بعد از رأی‌آوری است که جامعه‌شناسان به میدان می‌آیند و اتفاق رخ‌داده را از منظرهای مختلف و دلیل رأی‌آوری را تحلیل می‌کنند. درحالی‌که رویکرد بازاریابی سیاسی شاید تنها رویکردی‌ست که می‌تواند توضیح دهد اتفاقاتی که در کمپین می‌افتد چگونه یک رأی را شکل یا تغییر می‌دهد.
مترجم کتاب بازی بازاریابی سیاسی در تکمیل مباحث خود به پارادایم جدید بازاریابی سیاسی نیز اشاره و تصریح کرد: بازاریابی سیاسی به نوعی تکمیل شده و وارد پارادایم جدیدی شده است با نام بازاریابی عصبی یا عصب‌محور. براساس رویکرد بازاریابی سیاسی سنتی فرد اطلاعات کاملی از کاندیدا داشت و به طور کامل آن‌ها را ارزیابی و پردازش می‌کرد به گونه‌ای که احساسات در آن دخیل نبود اما مطابق رویکرد بازاریابی عصبی که برگرفته از علم پزشکی‌ست، بازیابی اطلاعات بر اساس احساسات است. تصمیم‌گیری در این حوزه لحظه‌ای‌ست و تلاش‌های منطقی نیز صرفاً برای توجیه آن تصمیمات هستند. براساس این رویکرد، تحولاتی در طراحی کمپین ایجاد و مدل‌های دیگری پیشنهاد می‌شود. بنابراین مطابق این رویکردها، هیجانی‌دانستن ایرانی‌ها، نگرش عقب‌مانده‌ای است. چراکه همه انسان‌های دنیا درگیر احساسات هستند. احساسات بخشی از ساختار مغز است. به‌گونه‌ای که مشخص شده افرادی که بخش احساسات مغز خود را از دست داده‌اند، امکان تصمیم‌گیری و تشخیص خوب از بد را از دست داده‌اند. بنابراین جایگاه تصمیم‌گیری، احساسات است. عده‌ای می‌گویند خطای ذهن است و عده‌ای دیگر آن را جزئی از ساختار مغز می‌دانند اما هرچه هست جایگاه و نقش مهمی در تصمیم‌گیری دارد و براساس آن، کمپین‌ها شکل می‌گیرند؛ چه کمپین‌های تبلیغاتی و چه کمپین‌های سیاسی.
در بخش بعدی برنامه، احد رضائیان با توضیح درباره الگویتم‌ها و ناالگوریتم‌ها گفت: درحال حاضر این فرض مطرح است که الگوهایی که قبلاً بر اساس آن‌ها رفتار مردم پیش‌بینی می‌شد، ناکارآمد شده‌اند و این پیش‌بینی‌ناپذیری، باعث غافلگیری شده که در پایان منجربه زیان حزب و سازمان می‌شود.
این محقق رشته آینده‌پژوهی با اشاره به ویژگی‌ها و مختصات عصر جدید اطلاعات و تفاوت‌های بنیادین آن‌ها با عصر کشاورزی و صنعت، انفجار کنشگرها، پیچیدگی دنیا، زیست متناقض پدیده‌ها و عدم قطعیت را ازجمله مهم‌ترین این تفاوت‌ها برشمرد و در توضیح بیشتر آن اظهار کرد: در عصری که در آن زندگی می‌کنیم، انسان‌ها به مراتب هوشمندتر و انتقال دانش سریع‌تر صورت می‌گیرد. همه این مسائل باعث شده که که افراد حداقل سناریوهای محتمل را بشناسند یعنی به سطحی از آگاهی رسیده‌ایم که می‌توانیم بازی‌های ملموس را بخوانیم. اما همه درحالی‌که محتمل‌ها را می‌شناسند، غافلگیری‌ها را نمی‌شناسند. هرکس بتواند آن‌ها را پیش‌بینی کند، برنده می‌شود. در این فضای ناالگوریتم‌ها، که هرکسی می‌خواهد کاری از جنس متفاوتی انجام دهد، اساسی‌ترین کاری که کنشگر انتخاباتی باید انجام دهد، این است که بتواند خودش را در یک فضای سیال که هیچ الگوریتم یا کهن‌الگویی بر آن تسلط ندارد، رها کند. پس رهاشدگی (به معنای احتمال وقوه هر چیزی) اولین گام در فضای ناالگوریتم‌هاست.
نظر شما